ทรัพยากรน้ำในภาคอีสาน

ทรัพยากรน้ำในภาคอีสาน

“น้ำ” เป็นทรัพยากรธรรมชาติที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำรงชีวิตอยู่ของทุกสรรพสิ่ง นอกจากนี้ น้ำยังเป็นปัจจัยการผลิตที่สำคัญ โดยเฉพาะในภาคเกษตรกรรม

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือมี 3 ลุ่มน้ำหลัก คือ ลุ่มน้ำโขง-อีสาน ลุ่มน้ำชี และลุ่มน้ำมูล รวมพื้นที่ทั้งหมด 167,356 ตร.กม. (104.6 ล้านไร่) สรุปได้ดังนี้

ลุ่มน้ำ	พื้นที่ (ตร.กม.)	ลำน้ำสาขาที่สำคัญ
1. โขง-อีสาน	47,154.52	น้ำเลย น้ำโมง น้ำสวย ห้วยหลวง น้ำสงคราม และห้วยน้ำก่ำ
2. ชี	49,129.87	น้ำพวย น้ำพรม น้ำพอง น้ำเชิญ น้ำยัง ลำปาง ลำพะเนียง ลำสะพุง ลำคันฉุ ลำกระจวน ห้วยสามหมอ ห้วยสายบาตร และลำพันชาด
3. มูล	71,071,57	ลำตะคอง ลำพระเพลิง ลำปลายมาศ ลำชี ลำเชียงไกร ลำสะแทด ลำเสียว ห้วยทับทัน ห้วยสำราญ ห้วยขยุง ลำโดมใหญ่ ลำโดมน้อย ลำเซบาย ลำเซบก ลำตุงลุง

ปริมาณน้ำท่า ภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีปริมาณน้ำท่ารายปีเฉลี่ย 59,780 ล้าน ลบ.ม. แบ่งเป็นปริมาณน้ำท่ารายปีเฉลี่ยของลุ่มน้ำโขง-อีสาน 26,385 ล้าน ลบ.ม.ลุ่มน้ำชี 13,546 ล้าน ลบ.ม. และลุ่มน้ำมูล 19,849 ล้าน ลบ.ม. ประมาณ ร้อยละ 90 ของปริมาณน้ำท่าทั้งปีเกิดขึ้นในช่วงฤดูฝนระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงตุลาคม ปริมาณน้ำท่าสูงสุดเกิดขึ้น ในเดือนกันยายน และปริมาณน้ำท่าต่ำสุดเกิดขึ้นในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงมีนาคม สรุปได้ดังนี้

หมายเหตุ : ฤดูฝนในช่วงเดือนพฤษภาคมถึงตุลาคม และ ฤดูแล้งในช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงเมษายน
ที่มา : กลุ่มบริษัทที่ปรึกษา

โครงการพัฒนาแหล่งน้ำในปัจจุบันจากการรวบรวมข้อมูลโครงการชลประทานในพื้นที่ภาคอีสานจนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2553) จากหน่วยงานต่างๆ พบว่ามีจำนวนโครงการพัฒนาแหล่งน้ำทั้งสิ้น 6,578 โครงการ มีปริมาณความจุเก็บกักรวมประมาณ 11,709 ล้าน ลบ.ม. พื้นที่ชลประทานประมาณ 5.46 ล้านไร่ และพื้นที่รับประโยชน์ประมาณ 2.66 ล้านไร่ พื้นที่ชลประทานของภาค คิดเป็นสัดส่วนประมาณร้อยละ 19 ของพื้นที่ชลประทานทั้งประเทศ (ประมาณ 28.35 ล้านไร่)

สรุปโครงการพัฒนาแหล่งน้ำในปัจจุบันในพื้นที่ลุ่มน้ำโขง-อีสาน ชี และมูล

ลำดับที่	ประเภทโครงการ	รายการ	ลุ่มน้ำ			รวมทุกลุ่มน้ำ
			โขงอีสาน	ชี	มูล
1.	โครงการขนาดใหญ่	จำนวนโครงการ	9	10	15	34
		ความจุเก็บกัก (ล้าน ลบ.ม.)	1,010	4,225	3,388	8,624
		พื้นที่ชลประทาน (ไร่)	395,495	816,329	1,081,825	2,293,649
		พื้นที่รับประโยชน์ (ไร่)	0	0	0	0
2.	โครงการขนาดกลาง	จำนวนโครงการ	168	124	171	463
		ความจุเก็บกัก (ล้าน ลบ.ม.)	498	708	924	2,130
		พื้นที่ชลประทาน (ไร่)	653,188	694,197	641,084	1,988,649
		พื้นที่รับประโยชน์ (ไร่)	0	0	0	0
3.	โครงการขนาดเล็ก	จำนวนโครงการ	1,606	1,379	2,426	5,411
		ความจุเก็บกัก (ล้าน ลบ.ม.)	289	212	455	956
		พื้นที่ชลประทาน (ไร่)	48,129	20,555	7,660	76,344
		พื้นที่รับประโยชน์ (ไร่)	730,696	628,093	1,306,000	2,664,789
4.	โครงการสูบน้ำด้วยไฟฟ้า	จำนวนโครงการ	345	43	282	670
		ความจุเก็บกัก (ล้าน ลบ.ม.)	0	0	0	0
		พื้นที่ชลประทาน (ไร่)	508,084	189,878	407,395	1,105,357
		พื้นที่รับประโยชน์ (ไร่)	0	0	0	0
รวมทั้งหมด		จำนวนโครงการ	2,128	1,556	2,894	6,578
		ความจุเก็บกัก (ล้าน ลบ.ม.)	1,797	5,144	4,767	11,709
		พื้นที่ชลประทาน (ไร่)	1,604,896	1,720,959	2,137,964	5,463,819
		พื้นที่รับประโยชน์ (ไร่)	730,696	628,093	1,306,000	2,664,789

ที่มา: รวบรวมจากข้อมูลสถิติโครงการชลประทานของกรมชลประทาน กรมทรัพยากรน้ำและกรมพัฒนาและส่งเสริมพลังงาน(เดิม) ในช่วงปี 2445-2553